Una nuech a l’Operà

Pròchi lo Cardò, sus lo Cors Grand, se trovava lo Grand Teatre. Èra un joièu, un teatre de la mena italiana ambé un escalier bèu e de colonnadas majestosas, d’aur d’en pertot, de cristau, mantunei lòtjas e balcons. Ne’n èran fier, lei gents de son bèu Teatre ambé sei bèlei galeriás, sei cortinas de velós roge e sei decòrs, tanben un bèu fogau daurat qu’aviá una renguiera de polits lumenàs de cristau. Mai èran ren a costat dau lustre grandaràs de la sala d’espectacle que semblava una flor giganta de lutz penjada au plafon.
Dins leis annadas 40, fasiá teatre e mai operà. S’i jogava de tot de Verdi e Molière fins a la rafatalha dei marridei comediás e cançonetas. Lei gents mens rics podián anar a l’estanci mai naut e profiechar tant coma lei mai rics dins sei banhadoiras. Lo Teatre èra un luec de luxe e de plaser accessible per totei. De fach, lei gents cantavan de lònga au travalh, dins la carriera ... Èra normau fins que, a despart de la ràdio, ( e mai la ràdio èra per lei borgès en 40 ) avián pas grand causa d’escotar. Lei MP3 e lei procès per piratatge èran encara luenh … Òm teniá un quasernet onte s’escrivián lei cançons.

Un public sans pitié

Dins la vila, se vantavan lo monde que lo public dau Teatre èra un dei mai durs e exigents. Capitar sus aquela scèna èra una pròva suprèma de grand talent. Una garantida de qualitat. E mai se diguèsse parier dins totei lei vilas dau miegjorn de Bordèu a Niça. Lo public, coma d’en pertot, èra ferotje quand o voliá. Se ditz qu’a una cantairitz que fasiá d’alònguis, sensa tenir la nòta ni mai prendre l’alen, li cridèron «Te voidas !». A un cantaire que davant sa collèga (un pauc grassòta ), que fasiá la mòrta, jogava quauqua-ren coma «Ah, que vais-je faire d’elle ?», un autre cridèt «Fa dos viatges !». Mai coma dins cada vila se menavan d’anecdòtas semblantas sonjatz que fau considerar aquò ambé prudéncia entent que porriá èstre fin finala que de legendas urbanas ! La maire, ni mai Danisa, sa granda amiga, l’avián pas coneissut aqueu Teatre. An aquestei futurs seissantauechards, aquò lei fasiá ben rire lei sovenirs esmouguts deis adultes d’un passat acabat. Fau dire qu’avián pas agut lo temps de lo trevar e pas mai de cultura musicala. Comprenián pas a l’epòca que sei gents se languiguèsson d’un biais de viure e d’un endrech de luxe curiós que la rafatalha tanbèn se sentissiá coma sieu. Mai que Bizet ò Gounod que coneissián de còr, mai que leis espectacles, aimavan la batèsta per i anar, i entrar lo primier e s’installar a sa plaça preferida. Pendent lei grandei seradas ò lo dimenge aprèsdinnar, èra l’escorreguda fòla, per aquelei qu’avián gaire de dardenas au dernier balcon, lo «caracacà», onte lei plaças èran lei mens carivendas. Èran pas numerotadas adonc èra un pauc la competicion au començament de cada representacion. cadun aviá son biais per s’agantar una cadiera.

Changements de personnalité

Lo grand de Danisa èra un caçaire de tria e desapareissiá lo dimenge ambé lei chins per la jornada. La grand contava que la planhavan, lei vesinas ( en fasent un pauc bèu-bèu ). Pasmens se’n batiá e mai aquò fasiá son afaire. Èra lo jorn dau Teatre ! Se’n anava, cargant sei bèus abilhatges, ambé sei doas filhetas. Dau temps que preniá lei bilhetas, lei pichonetas se cantonavan sus lo pontin, davans que se dubrisse, per èstre seguras d’arribar bèlei primieras dins leis escaliers. Se ronçavan au «caracaca», s’enquilhavan entre leis adults e occupavan lei cadieras en risent, fòra d’alen, fieròtas de sa complida e sa maire lei seguissiá, majestosa. Un autre grand estratègi èra ma grand tanta Julieta. Viviá ambé lo demai de la familha au Cardò. Èra pateta dins lo quotidian e se fasiá gaire remarcar. Pasmens semblava que preniá una autra personalitat au teatre. Sei mejans èran pas clars. Ne’n parlava jamai mai èra la rèina per resquilhar e ne’n èra fièra que non sai. Semblava que per ela totei lei còps èran permés e n’en coneissiá un molon e dei bèus. Bèn talament qu’a son arribada ambé sei companhas, lei gents au portisson chuchutavan : «Mèfi ! La vaquí qu’arriba !» e assajavan de sarrar lei rengs. Seissanta ans après, ne’n risiá encara quand lo contava. Après la fila d’espèra, en coidejant, la tanta Julieta passava davant sei companhas ( e tot lo monde ) e, arribada au caracacà, d’un gèste larg e «naturau» botava son mantèu sus tres cadieras a l’encòp, davant lei gents parlaficats. Lo mimèt un còp dins la cosina a la maire sus tres cadieras. A nonanta-dos ans, confessèt an aquela : «Aquesteis espectacles foguèron ma vida tota …» Li arribèt an aqueu Teatre una casa comuna a mantunei d’autres. Cremèt. Au contrari de la Fenice, jamai fuguèt tornar bastit. En una serada, en quauqueis oras, un dei còrs grands de la vila partiguèt en cendres. Au Cardò, coma d’en pertot, lei gènts se cridavan de la carriera. Ausiguèron dins l’escalier la votz de la dòna Escuret que quielava «lo Teatre crèma !». Davalèron sobde e veguèron qu’au mitan de la cauçada, totei lei gents dau quartier regardavan devèrs la mema direccion. Comentavan, tresvirats, la rojor dau cèu, la nautor de la flamada. La maire, qu’èra pichoteta, veguèt pas ren. Pas manco de fumarèlas. Tot aquò l’estonèt e la marquèt. Aviá pas que tres ans mai lei solets de pas se remembrar l’afaire èran lei nistons encara dins son breç. Danisa, tanben, se’n sovèn. Pasmens, mai que d’aver vist lo fuec, se remembra totjorn de l’escaufèstre deis adults e de sa corsa dins de carrieras estrechonas tenent la man de son grand devèrs l’incendi.

La fin du théâtre fut son plus beau spectacle

Aqueu que veguèt dau bòn lo fuec foguèt mon paire qu’eu aviá sièis ans e qu’èra mai grand. Viviá dins un quartier tocant aqueu dau Teatre. Partiguèt ambé son paire veire la mauparada. Pasmens per eu ne’n fuguèt pas una puei qu’èra un espectacle extraordinari e que son paire lo teniá dins sei braç. D’aquela epòca, lei gents èran pas demostratius ambé seis enfants e un moment parier èra rar. Se’n soveniá de la mòrt dau teatre coma un moment de tendresa. Si contèt encara que pendent que lei flamas avalissián lei muralhas e que s’aussissiá la teulissa petar, lei gents s’afuscavan dau bèu lumenàs de cristau. Se demandavan se teniá encara, e s’èra ja tombat. Alara que lei decors bèus d’»Aïda» ò de «Carmen» cremavan, que lei riquesas dau fogau e dei colissas se fondián e que l’esplendor dau Teatre Grand s’esvalissiá per totjorn, lei gents parlavan pas que d’aqueu lustre a la maniera d’un Zòla contant la mòrt de la mina dau Voreux ò de la locomotiva Lison.